Giá thành sai thì báo giá sai. Công thức, cách phân bổ chi phí chung và ví dụ xưởng gỗ có số liệu đầy đủ.
Nhiều xưởng biết doanh thu từng tháng nhưng không biết một chiếc ghế vừa giao thực sự tốn bao nhiêu. Vật tư xuất kho không ghi cho lệnh nào, giờ công chấm chung cả xưởng, tiền điện cuối tháng mới cộng.
Bài này trình bày cách tính giá thành sản xuất theo lệnh, kèm ví dụ một xưởng gỗ làm 200 ghế và 80 bàn.
Giá thành sản xuất gồm những khoản nào?
Giá thành sản xuất gồm ba khoản: nguyên vật liệu trực tiếp, nhân công trực tiếp và chi phí sản xuất chung. Chi phí bán hàng và quản lý doanh nghiệp không tính vào.
- Nguyên vật liệu trực tiếp: vật tư đi vào sản phẩm như gỗ, ván, mút, sơn.
- Nhân công trực tiếp: tiền công thợ làm ra sản phẩm, kể cả khoản trích theo lương.
- Chi phí sản xuất chung: phục vụ cả xưởng như khấu hao máy, điện, lương quản đốc.
Công thức tính giá thành theo lệnh sản xuất
Giá thành một lệnh bằng dở dang đầu kỳ cộng chi phí phát sinh, trừ dở dang cuối kỳ; chia cho số thành phẩm nhập kho ra giá thành một sản phẩm.
Chi phí phát sinh của lệnh = nguyên vật liệu trực tiếp + nhân công trực tiếp + chi phí sản xuất chung phân bổ
Tổng giá thành lệnh = dở dang đầu kỳ + chi phí phát sinh của lệnh − dở dang cuối kỳ
Giá thành đơn vị = tổng giá thành lệnh ÷ số thành phẩm nhập kho
Xưởng làm theo đơn hàng tính theo lệnh; sản xuất theo mẻ như thực phẩm tính theo lô. Cách tính giống nhau.
Sản phẩm dở dang cuối kỳ
Dở dang cuối kỳ là chi phí nằm trong hàng đang làm dở; phải tách ra để giá thành chỉ tính cho thành phẩm. Cách đơn giản là quy hàng dở về thành phẩm tương đương:
Sản lượng tương đương = số thành phẩm + số sản phẩm dở × mức độ hoàn thành
Ví dụ minh hoạ riêng: lệnh tủ bếp 50 bộ, 40 bộ đã nhập kho, 10 bộ mới xong 50%. Vật liệu xuất đủ từ đầu 100.000.000 đồng; nhân công và chi phí chung 54.000.000 đồng.
- Vật liệu chia đều 50 bộ: 2.000.000 đồng/bộ; 10 bộ dở giữ 20.000.000 đồng.
- Nhân công và chung chia cho 40 + 10 × 50% = 45 bộ tương đương: 1.200.000 đồng/bộ; hàng dở giữ 5 × 1.200.000 = 6.000.000 đồng.
- Dở dang cuối kỳ 26.000.000 đồng. Giá thành 40 bộ: 154.000.000 − 26.000.000 = 128.000.000 đồng, tức 3.200.000 đồng/bộ.
Phân bổ chi phí sản xuất chung theo tiêu thức nào?
Chi phí sản xuất chung được chia cho các lệnh theo giờ công, giờ máy hoặc giá trị nguyên vật liệu. Chọn tiêu thức gắn nhất với nguyên nhân gây ra chi phí.
Đơn giá phân bổ = tổng chi phí sản xuất chung ÷ tổng tiêu thức của các lệnh
Chi phí chung của một lệnh = đơn giá phân bổ × tiêu thức của lệnh đó
- Giờ công: hợp với xưởng làm thủ công nhiều.
- Giờ máy: hợp khi khấu hao máy và điện chiếm phần lớn chi phí chung.
- Giá trị vật liệu: dễ làm, hợp khi các sản phẩm có quy trình giống nhau.
Ví dụ minh hoạ: xưởng gỗ làm 200 ghế và 80 bàn
Phân bổ chi phí chung theo giờ công, mỗi ghế có giá thành 780.000 đồng, mỗi bàn 2.175.000 đồng. Hai lệnh xong trong tháng, không dở dang; số liệu là ví dụ minh hoạ.
Bước 1: nguyên vật liệu xuất theo lệnh
| Vật tư | Cách tính | Thành tiền (đồng) |
|---|---|---|
| Gỗ sồi xẻ | 4,2 m³ × 12.000.000 | 50.400.000 |
| Mút, vải bọc | 200 bộ × 45.000 | 9.000.000 |
| Sơn, keo, ốc vít | Theo phiếu xuất | 6.600.000 |
| Cộng lệnh ghế (200 cái) | 66.000.000 | |
| Gỗ sồi xẻ | 6,0 m³ × 12.000.000 | 72.000.000 |
| Ván MDF chống ẩm | 80 tấm × 400.000 | 32.000.000 |
| Sơn, keo, phụ kiện | 80 bộ × 125.000 | 10.000.000 |
| Cộng lệnh bàn (80 cái) | 114.000.000 |
Bước 2: nhân công trực tiếp và giờ máy
| Lệnh | Giờ công | Nhân công (45.000 đồng/giờ) | Giờ máy |
|---|---|---|---|
| Ghế, 200 cái | 1.200 | 54.000.000 | 300 |
| Bàn, 80 cái | 800 | 36.000.000 | 500 |
| Cộng | 2.000 | 90.000.000 | 800 |
Bước 3: phân bổ chi phí chung theo giờ công
Chi phí chung cả tháng 60 triệu đồng: khấu hao máy 25, điện 15, lương quản đốc và thủ kho 14, sửa chữa 6 triệu.
- Đơn giá phân bổ: 60.000.000 ÷ 2.000 giờ công = 30.000 đồng/giờ công.
- Lệnh ghế: 1.200 × 30.000 = 36.000.000 đồng. Lệnh bàn: 800 × 30.000 = 24.000.000 đồng.
Bước 4: bảng tính giá thành
| Khoản mục (đồng) | Lệnh ghế, 200 cái | Lệnh bàn, 80 cái | Cộng |
|---|---|---|---|
| Nguyên vật liệu trực tiếp | 66.000.000 | 114.000.000 | 180.000.000 |
| Nhân công trực tiếp | 54.000.000 | 36.000.000 | 90.000.000 |
| Chi phí sản xuất chung phân bổ | 36.000.000 | 24.000.000 | 60.000.000 |
| Tổng giá thành | 156.000.000 | 174.000.000 | 330.000.000 |
| Giá thành một sản phẩm | 780.000 | 2.175.000 |
Đổi tiêu thức phân bổ, giá thành đổi thế nào?
Cùng 60 triệu chi phí chung, ba tiêu thức cho ba kết quả:
| Tiêu thức | Chi phí chung lệnh ghế | Chi phí chung lệnh bàn | Một ghế | Một bàn |
|---|---|---|---|---|
| Giờ công (30.000 đồng/giờ) | 36.000.000 | 24.000.000 | 780.000 | 2.175.000 |
| Giờ máy (75.000 đồng/giờ) | 22.500.000 | 37.500.000 | 712.500 | 2.343.750 |
| Giá trị vật liệu (60 ÷ 180 triệu) | 22.000.000 | 38.000.000 | 710.000 | 2.350.000 |
Khấu hao và điện chiếm 40 trong 60 triệu, bàn lại chạy máy nhiều hơn ghế, nên giờ máy sát thực tế hơn. Dùng giờ công, mỗi bàn bị tính thấp 168.750 đồng.
Giá thành định mức và giá thành thực tế khác nhau thế nào?
Giá thành định mức tính trước theo định mức vật tư và giờ công; giá thành thực tế tính từ số đã thực dùng. Phần chênh lệch cho biết hao phí nằm ở đâu.
Với lệnh ghế, định mức mỗi ghế 0,02 m³ gỗ và 5,5 giờ công; chi phí chung dự toán 30.000 đồng/giờ công.
| Khoản mục (đồng) | Định mức, 200 ghế | Thực tế | Chênh lệch |
|---|---|---|---|
| Gỗ sồi | 4,0 m³ = 48.000.000 | 4,2 m³ = 50.400.000 | +2.400.000 (+5%) |
| Mút, vải, sơn, keo, ốc vít | 15.600.000 | 15.600.000 | 0 |
| Nhân công | 1.100 giờ = 49.500.000 | 1.200 giờ = 54.000.000 | +4.500.000 (+9,1%) |
| Chi phí chung | 33.000.000 | 36.000.000 | +3.000.000 |
| Tổng | 146.100.000 | 156.000.000 | +9.900.000 |
| Mỗi ghế | 730.500 | 780.000 | +49.500 |
Với ngưỡng cảnh báo 3%, cả gỗ và giờ công đều phải giải trình: gỗ nhiều mắt, cắt sai làm lại, hay định mức đã cũ.
Vì sao chốt giá thành mất cả tháng và cách rút ngắn
Chốt giá thành chậm vì chi phí chỉ được gom lại vào cuối kỳ thay vì ghi theo lệnh ngay khi phát sinh. Muốn nhanh, phải ghi theo lệnh hằng ngày và chốt từng lệnh khi nhập kho.
Điểm nghẽn hay gặp: phiếu xuất không ghi lệnh, chấm công theo ngày, số liệu nằm ở nhiều file. Cách rút ngắn:
- Mỗi phiếu xuất vật tư bắt buộc chọn lệnh sản xuất.
- Tổ trưởng báo sản lượng, giờ công theo lệnh ngay cuối ca.
- Dùng đơn giá chi phí chung dự toán để tính giá thành ngay khi lệnh xong; cuối tháng chỉ điều chỉnh chênh lệch.
- Chốt giá thành từng lệnh khi thành phẩm nhập kho.
Excel làm được khi ít lệnh. Khi hàng chục lệnh chạy song song, nên dùng phần mềm quản lý sản xuất để phiếu xuất, giờ công, sản lượng tự về đúng lệnh.
Lỗi thường gặp khi tính giá thành sản xuất
- Đưa chi phí bán hàng, quản lý vào giá thành: lương kinh doanh, vận chuyển giao khách không thuộc giá thành sản xuất.
- Chia đều theo số sản phẩm: ghế và bàn gánh chi phí như nhau, giá thành bàn bị tính thấp.
- Đổi tiêu thức phân bổ giữa các tháng: giá thành nhảy lên xuống, không so sánh được.
- Bỏ qua dở dang cuối kỳ: giá thành tháng này cao, tháng sau thấp bất thường.
- Không cập nhật định mức: đổi mẫu mà định mức giữ nguyên.
Tính giá thành theo lệnh sản xuất trên QBIS ERP
QBIS ERP là phần mềm cho nhà máy và doanh nghiệp sản xuất: lệnh sản xuất, định mức, kho và giá thành trên một hệ thống.
- Định mức, BOM nhiều cấp: nhu cầu vật tư tính theo lệnh.
- Cấp phát, tiêu hao theo lệnh: vật tư xuất gắn đúng lệnh, phát hiện hao phí vượt định mức.
- Giá thành thực tế theo lô, theo lệnh: vật tư, nhân công, chi phí chung ghi nhận theo lệnh, lãi lỗ từng lô chốt khi nhập kho. Khách hàng chốt giá thành thực tế trong 7 ngày, trước đây mất cả tháng.
- Kết nối kế toán: đồng bộ số liệu sang MISA và phần mềm kế toán khác.
Giá: Starter 4,8 triệu đồng/năm (5 tài khoản), Growth 7,2 triệu đồng/năm (10 tài khoản, có giá thành thực tế theo lệnh sản xuất), Pro chuỗi 16,8 triệu đồng/năm (20 tài khoản, nhiều nhà máy). Dùng thử miễn phí 10 ngày.
Xem chi tiết QBIS ERP, dùng thửHotline 024 7306 8956
Câu hỏi thường gặp
Giá thành sản xuất gồm những khoản nào?
Giá thành sản xuất gồm nguyên vật liệu trực tiếp, nhân công trực tiếp và chi phí sản xuất chung như khấu hao máy, điện. Chi phí bán hàng và quản lý doanh nghiệp không tính vào.
Nên phân bổ chi phí sản xuất chung theo giờ công hay giờ máy?
Xưởng làm thủ công nhiều nên phân bổ theo giờ công; xưởng mà khấu hao máy và điện chiếm phần lớn chi phí chung nên theo giờ máy. Chọn rồi thì giữ ổn định qua các tháng.
Giá thành định mức và giá thành thực tế khác nhau thế nào?
Giá thành định mức tính trước theo định mức vật tư và giờ công, dùng để báo giá. Giá thành thực tế tính từ số đã thực dùng theo lệnh; chênh lệch cho thấy hao phí nằm ở đâu.
Tính sản phẩm dở dang cuối kỳ thế nào cho đơn giản?
Quy hàng dở về thành phẩm tương đương bằng số sản phẩm dở nhân mức độ hoàn thành, rồi chia nhân công và chi phí chung theo số đó. Vật liệu xuất đủ từ đầu thì chia đều cho cả thành phẩm và hàng dở.
Bài viết tháng 11/2026. Số liệu trong bài là ví dụ minh hoạ. Thông tin về phần mềm QBIS ERP lấy từ qbis.vn và có thể thay đổi.